وحدت انسان ها

كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرينَ وَ مُنْذِرينَ وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فيمَا اخْتَلَفُوا فيهِ وَ مَا اخْتَلَفَ فيهِ إِلاَّ الَّذينَ أُوتُوهُ مِنْ بَعْدِ ما جاءَتْهُمُ الْبَيِّناتُ بَغْياً بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذينَ آمَنُوا لِمَا اخْتَلَفُوا فيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَ اللَّهُ يَهْدي مَنْ يَشاءُ إِلى صِراطٍ مُسْتَقيمٍ

(سوره بقره آيه 213)

مردم يك امت بودند پس برانگيخت خدا پيمبران را در حال بشارت دهندگى و بيم دهندگى و نازل كرد با آنان كتاب را بحق تا حكم كند در ميان مردم درباره آنچه اختلاف نمودند در آن و اختلاف نكردند در آن مگر آنان كه داده شدند كتاب را بعد از دليلهاى روشنگر آمدشان، بسبب ستيزه جويى ميان خود، پس هدايت نمود خدا آنها را كه ايمان آوردند بآنچه اختلاف نمودند در آن از حق، باذن خود و خدا هدايت نمايد آنكه را بخواهد براه راست.

اين جمله « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً» از آيه شريفه هميشه نظرم رابه خود جلب مي كرد وهرگاه در معني آن تفكر مي كردم ؛ شقوق مختلفي به ذهنم خطور مي كرد؛ آيا همه انسان هادر آغاز خلقت يكي بودند ؟ ويا همه بني آدم چون فرزند حضرت آدم ابوالبشر هستند از يك ريشه مي باشند ؟ ويا اين كه در ابتداء هبوط آدم بين امت اختلاف چنداني وجود نداشته وانگيزه اي نيز براي ا اختلاف ودر گيري نبوده ؟ ويا بنا برنقل حديثي از امام صادق «ع» درفاصله حضرت آدم وحضرت نوح پراكندگي ودوگانگی بين بني بشر نبوده است ؟ و يااين كه امت به معني رايج آن باشد يعني چون در آن هنگام امت ابراهيم وامت موسي وامت مسيح وامت محمد ص هيچ كدام نبو ده اندو تنها يك امت بوده كه آنهم امت حضرت آدم (ع) بوده .

ويا اين كه در آيه سخن از مطلبي فراتر و ريشه دار تر از اين ها است كه مراد يگانگي و وحدت وجودي است و اختلاف ها و دعواي عا رضی اثر گرفتاري و آلودگي به منافع موهومي ورنگ هاي عرضي است ؛ ودراصل وحدت وجودي خللي وارد نمي كند ؛ وآن گاه كه رنگ عاريتي و خواسته هاي وسوسه انگيز غير اصولي از ميان بر خيزند ؛ وانسان بما هو انسان از زير غبار اوهام وعوارض نامانوس سر بر آرد و باهمه كمال انساني خود نمائي كند باز به وحدت ويگانگي اوليه خود باز مي گردد ؛ ومنظور بعضي از عرفا در رابطه باوحدت نهائي همه رهروان صراط مستقيم ومنحرفان از هدايت همچون شيطان وانسان متقي و موسي وفرعون با اين بيان قابل تصوير است ؛ مولانا در مثنوي اين واقعيت را در ابيات ذيل چنين سروده است :

چون که بی رنگی اسیررنگ شد

موسی با موسی در جنگ شد

چون به بی رنگی رسی کان داشتی

مو سی و فر عو ن د ا ر ند آ شتی

وقتی مو سی بی رنگ اسیر فرعون بارنگ شد بین آنان جنگ آغازشداما و قتی فرعون هم از رنگ نجات پیداکند وبه بی رنگی اولیه برسد بین آنان آشتی دائم برقرارخواهدشد بایدبدانیم که این رنگ چیست که بسی جنگ وخون ریزی دربین انسان ا بوجودآورده است ؟ وازابتداء خلقت تاکنون همیشه ؛قتل ونزاع وچپاول وقارت بوده وهم چنان ادامه دارد.وآیا بی رنگی چیست که اگر حاصل شود صلح وآشتی درجامعه تحقق پیداخواهدکرد ؟

انسان معتقد که ازنظر اعتقادوایمان کم بود ی نداشته باشد اما درمقام عمل وانجام وظائف سنگین کم توان باشد پیوسته بین خوف ورجا بسر می برد ؛ گاه با الهام از عقائدش در عالم معانی و حقائق هستي و آن چه بيرون از مكان است پرواز مى كند و زمانی نيز در صور و اشباح و آن چه در مكان تحقق دارد سير مى كند پس گاهى در عالم اطلاق بال و پر مى گشايد و زمانى مقيد بحدود مكان است از آن رو كه به ظواهر پاى بند مى شود؛ اين واقعيت را بعض از اهل علم حتي درباره وجود نازنين مقام عظمي رسالت نيز قائل هستند تا آنجا كه يكي از فضلاي راحل از عالمي نقل مي كرد كه : رسول مكرم اسلام «ص » آنجاکه براثر غلبه مقام عروج روح وجسم بالامی رفت که امکان بقاء در عالم دنیا مشکل می شد می فرمود : یا حمیراء خذینی همچون غریقی که درلحظه غرق شدن طلب یاری می کند آن حضرت درمقام صعود طلب یاری می جست ؛ گو اين كه بنده مقام والاي اشرف مخلوقات عالم آفرينش را از اين بالاتر مي دانم چون آن وجودمقدس هم چنان كه درعالم جسم برخود ومحيط مسلط بود درعالم ملكوت نيز بر ملكوت مسلط بود، وهمچنان كه راحت اوج مي گرفت راحت نيز برمي گشت ، وباهمه اين ها فرمائيش آن عالم بزرگ خالي از لطف نيست ولازمه آن نظر ،انكار مقام عالي رسولالله نيست.

بالاخره بابیان روان آیه شریفه را چنین می شود تقریرکرد : از نظرخلقت وآفرینش همه انسان ها یک امت واحده بودند ؛ براي اين كه اين وحدت و يگانگي استمراريابد واختلاف ودعيت بروز نكند خداوند مهربان پيمبران را مبعوث كرد ودرمحيطي آزاد وبا اختيار كامل راه صلاح وفساد را برهمه گان روشن ومبرهن كردتاهركس با اراده واختيارش حركت نموده ودرموارد اختلاف نيز فرستادگان خدا به عدالت وحق حكميت مي كنند .

اعتکاف...